Róża kompasowa zwana też zwyczajowo różą wiatrów.
Początki wykreślania na starych mapach róży wiatrów sięgają czasów zamierzchłych. Już Etruskowie używali jej prymitywnej postaci. Jeden z wczesnych zapisów o użyciu róży składającej się z 12 wiatrów pochodzi od Timostenesa z Rodos, greckiego admirała żyjącego w III wieku p.n.e. Pierwsze wzmianki o wiatrach znajdziemy w księgach starego testamentu. W Księdze Proroka Zachariasza w rozdziale 6 wersecie 5 znajdziemy takie oto słowa: „I odpowiedział Anioł, a rzekł do mnie : Te są cztery wiatry niebieskie, wychodzące z miejsca gdzie stały, przed panującym nad wszystką ziemią”. Prorok Jeremiasz w rozdziale 49 werset 36 wypowiada takie oto słowa” A przywiodę przeciwko Elamczykom cztery wiatry ze czterech stron świata, i rozproszę ich na wszystkie one wiatry, tak, iż nie będzie narodu do którego by się nie dostali wygnańcy z Elam”.
W literaturze znane są opisy róży wiatrów z VII, VIII i XI wieku. Rozkwit róży kompasowej przypada na lata 1325-1650, kiedy to na pierwszych portolanach wykreślano tzw. linie rumbowe do oznaczenia kierunków. Początkowo róże wiatrów były bardzo proste i składały się tylko z 4 kardynalnych kierunków, które my dzisiaj nazywamy N, E, S, W. W miarę rozwoju kartografii i postępu odkryć geograficznych róża kompasowa ewoluowała do róży 8-rumbowej, 12-rumbowej, 24-rumbowej, aby ostatecznie w swoim rozkwicie osiąnąć 32 rumby.
Oryginalnie to urządzenie było używane do wskazywania kierunków wiatrów (wtedy było znane jako róża wiatrów), ale 32 rumbowa róża kompasowa pochodzi od wskazania kierunków ośmiu głównych wiatrów, ośmiu półwiatrów i szesnastu ćwierć wiatrów. W średniowieczu nazwy wiatrów były powszechnie znane w krajach basenu morza śródziemnego jako: Tramontana (N), Greco (NE), Levante (E), Siroco (SE), Ostro (S), Libeccio (SW), Ponente (W) i Maestro (NW). Na portolanowych mapach można zobaczyć inicjały tych wiatrów: T,G,L,S,O,L,P,M. Nie było żadnych absolutnych standardów dla wykreślania róży kompasowej, a każda szkoła kartograficzna wypracowała i rozwijała własny sposób jej rysowania. Warto wspomnieć,że najlepszymi twórcami map , a zarazem najładniej rysowali róże kompasową, Włosi (szkoły kartograficzne w Genui, Wenecji). Na wczesnych mapach północ jest wskazywana przez podkreślenie powyżej litery T (dla tramontana). Symbol ten ewoluował z francuskiej lilii "fleur-de lys" w czasach Kolumba i był zaobserwowany na mapach portugalskich. Wspomnieć należy, że herb lilia przynależy do królów Francji. Także w XIV wieku litera L (dla levante) na wschodniej stronie róży wiatrów została zamieniona na krzyż wskazujący kierunek do Raju lub do miejsca gdzie urodził się się Chrystus (na Wschód). Kolorowanie róży wiatrów prawdopodobnie było wynikiem raczej potrzeby graficznej czystości niż kartograficznej potrzeby.
Obecnie róża wiatrów ma znaczenie tylko czysto dekoracyjne. Jej zanik na mapach nastąpił około 1890 roku. Jeden wariant róży wiatrów przetrwał do dnia dzisiejszego. Mapy dla Atlantyku i Pacyfiku pokazują rozkład wiatrów na obszarze około pięciostopniowym (trzysta mil kwadratowych) dla każdego miesiąca w roku. Strzałki pokazują kierunek wiatru, a liczby wskazują jego siłę (w skali wiatru według Beauforta). Procent czasu w którym wieje wiatr z jakiegoś kierunku mierzony jest długością wyskalowanej strzałki. Natomiast liczba umieszczona w środku okręgu daje procent wietrzej cieszy.
Materiały pobrane ze strony http://www.ezagle.republika.pl/ Autor: Marcin Gębka
